Những mở đầu “độc hại”

Một ví dụ điển hình về mở đầu lạnh và tả cảnh quá nhiều có thể như sau:

 “Buổi sáng mùa thu, những chiếc lá vàng rơi nhẹ nhàng trên con đường nhỏ. Gió thổi nhẹ, mang theo hơi se lạnh của không khí. Mặt trời vừa ló dạng sau những đám mây trắng bồng bềnh, tỏa ánh sáng dịu nhẹ xuống thành phố đang dần thức giấc.”

Đoạn mở đầu này, dù có thể được viết đẹp, lại thiếu đi yếu tố thu hút và kích thích tò mò của độc giả. Nó không tạo ra bất kỳ câu hỏi hay xung đột nào để khiến người đọc muốn tiếp tục.

 Độc giả ngày nay, với ảnh hưởng của internet với các video ngắn và thông tin nhanh như tiktok đã không còn kiên nhẫn như ngày xưa nữa. Vì vậy ngay cả với những câu chuyện nhẹ nhàng chúng vẫn phải có mở đầu lôi cuốn, kịch tính, thú vị.

Đó là lý do mà hầu hết các tác phẩm ngày nay đều chọn cách mở đầu nóng. Tuy nhiên không ít những thất bại mang tên: “Mở đầu nóng nhưng lại chẳng gây được ấn tượng”

Mở đầu nóng là xu hướng hiện đại, nhưng nếu xử lý non tay, nó sẽ biến thành hai cạm bẫy:

Cạm bẫy A: Giải quyết xung đột quá nhanh

Ví dụ:

“Linh ơi, tớ thích cậu, làm bạn gái tớ nhé!”

“Tớ cũng thế,” Linh thẹn thùng đáp lời cậu bạn nối khố.

Có thể thấy nút thắt bị gỡ sạch ngay ở hai dòng thoại đầu tiên. Không còn xung đột, không còn sự tò mò. Độc giả đã tưởng tượng ra hết phần còn lại và không cần đọc tiếp.

Cạm bẫy B: “Giật gân” lạc quẻ hoặc Cú sốc giả

 “Tiếng súng nổ vang, máu bắn tung tóe khắp nơi. Đó là cách mà buổi họp lớp của chúng tôi bắt đầu.”

Nếu 99% phần sau của câu chuyện chỉ là một tiểu thuyết ngôn tình học đường nhẹ nhàng không liên quan đến tội phạm, câu mở đầu này sẽ khiến độc giả cảm thấy bị lừa dối bởi một cú “clickbait” rẻ tiền.

Xả hồ sơ nhân vật (Info-dump): “Anna sinh ra ở một vùng quê hẻo lánh, cô có tuổi thơ không mấy dễ dàng khi bố mẹ ly hôn từ nhỏ…” ➔ Độc giả chưa hề kết nối hay quan tâm đến Anna, việc nhồi nhét tiểu sử khiến họ choáng ngợp và mất kiên nhẫn.
Một lỗi kinh điển khác rất dễ gặp ở các cây viết mới là bệnh nghiện kể lể bối cảnh. Đặc biệt với thể loại Viễn tưởng hay Kỳ ảo (Fantasy), bối cảnh càng hoành tráng thì đoạn mở đầu càng dài lê thê. Đôi khi đọc xong, độc giả ngơ ngác không biết mình đang cầm trên tay một cuốn tiểu thuyết hay một tập “Sách khảo cứu lịch sử”, “Cẩm nang du lịch thế giới ngầm”. Tâm lý chung của tác giả là sợ người đọc không hiểu thế giới mình dựng lên, nhưng lại quên mất rằng: Cốt lõi tạo nên sức hút của tiểu thuyết chưa bao giờ là bản đồ bối cảnh, mà là “Con người” và “Câu chuyện” bên trong nó.

Độc thoại nội tâm lan man: “Tôi không biết mình nên bắt đầu từ đâu. Cuộc sống thật sự là một mớ hỗn độn…” ➔ Độc thoại nội tâm có thể là cách để hiểu nhân vật, nhưng nếu mở đầu bằng một dòng suy nghĩ dài dòng, độc giả có thể cảm thấy bối rối hoặc chưa có lý do để quan tâm, thấu hiểu đến nhân vật. Có một điều mình đã nói ở mục “Nhân Vật”, với tác giả họ là những người rất quen thuộc nhưng với độc giả nhân vật của bạn hoàn toàn là người xa lạ. Vì vậy những lời độc thoại nội tâm ở đầu rất khó để đồng cảm ngay.

Triết lý sáo rỗng: “Cuộc đời là một bí ẩn mà chúng ta chẳng bao giờ giải đáp được.” ➔ Những câu mở đầu sáo rỗng hoặc triết lý mơ hồ dễ khiến độc giả mất hứng vì không mang tính cụ thể, chưa có mối liên hệ trực tiếp đến cốt truyện hoặc nhân vật, thậm chí khiến họ cảm thấy bị “dạy đời”.

Mở đầu bằng Hành động mơ hồ: “Cô ấy chạy trốn, băng qua con đường tối om. Tiếng bước chân ai đó đuổi theo sát phía sau…” ➔ Nguy hiểm nhưng thiếu điểm tựa thông tin (Ai chạy? Chạy vì cái gì?) sẽ làm độc giả bị mất phương hướng.

Lạm dụng thuật ngữ chuyên môn: Nhồi nhét quá nhiều chi tiết kỹ thuật hay từ ngữ chuyên ngành mà không giải thích rõ ràng. Điều này có thể khiến độc giả cảm thấy bị choáng ngợp hoặc bị loại khỏi câu chuyện ngay từ đầu. Thay vào đó, một mở đầu tốt nên cân bằng giữa việc cung cấp thông tin cần thiết và duy trì sự hấp dẫn đối với độc giả phổ thông.

Đọc đến đây hẳn là mọi các bạn đã tìm được hướng mở màn cho mình rồi đúng không. Thực tế dù nói là mở đầu nhưng không nhất thiết cần phải viết đầu tiên, ngược lại mở đầu viết cuối cùng khi câu chuyện đã thành hình hài cụ thể mới là hợp lý nhất.

Viết tiểu thuyết là hành trình càng viết càng nảy ra nhiều ý tưởng mới mẻ và thú vị. Đến cuối cùng mọi thứ có thể đi theo hướng khác với hình dung ban đầu rất nhiều. Vì vậy viết phần mở đầu sau khi đã hoàn thành bản thảo đầu tiên, sau khi đã hiểu rõ hơn về cốt truyện và các nhân vật, từ đó có thể viết một phần mở đầu hấp dẫn và phù hợp hơn với toàn bộ câu chuyện là cách mà Mít Ướt thường sử dụng.

Ngoài ra nếu bạn là người thích viết từ đầu đến cuối theo trình tự, việc viết phần mở đầu ngay từ đầu sẽ giúp bạn tạo định hướng và thiết lập bầu không khí cho toàn bộ câu chuyện. Lúc này, bạn chỉ cần tạo ra một bản nháp mà không cần quá cầu toàn, vì bạn có thể quay lại chỉnh sửa bất cứ khi nào.