Cầm tay chỉ việc: Viết một phân cảnh hoàn chỉnh (P1)

Việc đầu tiên cần làm để tránh phân cảnh trở lên lan man, vô nghĩa đó là xác định mục đích của phân cảnh. Đây sẽ là ngọn đèn chỉ đường xuyên suốt, quyết định cho các yếu tố tiếp theo. Như ở ví dụ này ta có thể xác định như sau:

• Xây dựng mâu thuẫn: Phân cảnh này làm nổi bật xung đột cảm xúc giữa Oanh và Hân, hé lộ sự phản bội và nỗi đau từ một tình bạn tan vỡ.
• Tạo bước ngoặt: Đây có thể là một phân cảnh quan trọng, đánh dấu sự thay đổi trong mối quan hệ cũng như những chuyển biến của hai nhân vật chính và đẩy câu chuyện lên cao trào.
• Gợi mở bí ẩn: Hé lộ những tình tiết bí ẩn, hấp dẫn tò mò.

Mở đầu (Thiết lập bối cảnh):

• Địa điểm: Một nơi quen thuộc, gợi nhớ những kỷ niệm tốt đẹp trước đây (ví dụ: quán cà phê quen thuộc, căn phòng cả hai từng thuê chung).

• Tâm trạng chung: Không khí ban đầu có thể mang cảm giác nặng nề, đầy căng thẳng.

Sự đối đầu (Hành động và lời thoại):

• Oanh: Thể hiện sự quyết đoán, lạnh lùng nhưng không hoàn toàn phẫn nộ. Thay vào đó, Oanh đưa ra các câu nói sắc bén, từng bước đẩy Hân vào thế khó.

• Hân: Lời biện hộ lấp lửng, ánh mắt lảng tránh, sự hối hận xen lẫn nỗi sợ hãi.

Cao trào (Xung đột đỉnh điểm):

• Oanh: Tung ra bằng chứng hoặc lập luận cho thấy cô đã biết toàn bộ sự thật.

• Hân: Bộc lộ lý do phản bội, giằng xé nội tâm nhưng không thể chối cãi.

Kết thúc (Hé lộ những tình tiết bí ẩn):

• Oanh: Đứng dậy rời đi với sự mạnh mẽ, thể hiện rằng cô đã chuẩn bị sẵn tâm lý cho việc cắt đứt mối quan hệ này.

• Hân: : Hân nhận ra ý đồ của Oanh, ý đồ đó là gì?

 

Khi chọn bối cảnh mình luôn bắt đầu từ cảm xúc bằng việc tự đặt ra câu hỏi “Cảm xúc nào cần truyền tải ở phân cảnh này?” và “Không gian, thời gian, địa điểm nào phù hợp để khắc họa cảm xúc đó?”

Để làm được điều này mình cần phân tích kỹ lại tình huống trong phân cảnh.

1. Phân tích tình huống trong phân cảnh:

• Mục tiêu: Làm nổi bật sự rạn nứt trong tình bạn giữa Oanh và Hân. Đây là thời điểm mà Oanh phát hiện ra sự phản bội, còn Hân đang giằng xé giữa sự hối hận và bất đắc dĩ.

• Cảm xúc cần truyền tải: Căng thẳng, mất mát, và một chút thỏa mãn của Oanh. Đồng thời, thể hiện sự đau khổ, lúng túng của Hân.

• Tính cách nhân vật:
  • Oanh: Lạnh lùng, quyết đoán, kiểm soát được cảm xúc.
  • Hân: Yếu đuối, dễ tổn thương, thiếu sự chuẩn bị để đối mặt.

2. Các yếu tố cần cân nhắc khi chọn bối cảnh:

• Ký ức và sự đối lập: Chọn một địa điểm từng là nơi lưu giữ kỷ niệm tốt đẹp giữa hai người, nhưng giờ đây lại là nơi kết thúc mối quan hệ. Điều này tạo sự đối lập mạnh mẽ về cảm xúc.
  Địa điểm mang tính biểu tượng cho những cảm xúc cần truyền tải: sự phản bội, tan vỡ, mất mát căng thẳng.

• Không gian và thời gian: Không gian kín hoặc riêng tư: Để hai nhân vật có thể nói hết tâm tư, không bị gián đoạn bởi thế giới bên ngoài. Thời gian điểm có thể phản ánh sự kết thúc của mối quan hệ và tạo cảm giác nặng nề, u ám.

Câu hỏi lớn: “Phân cảnh diễn ra ở đâu?” Ở nam hay bắc? Tỉnh Thành nào? Cái này trừ một số trường hợp đặc biệt thì thường là bối cảnh đã được setup sẵn từ đầu câu chuyện. Ví dụ như TP Hồ Chí Minh đi – một đô thị tấp lập bậc nhất Việt Nam.

Câu hỏi cụ thể “Ở đâu ở thành phố Hồ Chí Minh?” đây là lúc chúng ta có thể chọn địa điểm phù hợp với chủ đề của phân cảnh: “Địa điểm nào gắn liền với sự phản bội, tan vỡ, tình bạn, giằng xé”? Hãy chọn ra những từ khóa và tìm bối cảnh liên quan đến nó. Ví dụ:

• Hành lang/ cầu thang trường học cũ nơi vắng vẻ – nơi chất chứa biết bao kỷ niệm của hai người: Không gian hẹp và kín, thường mang lại cảm giác áp lực, ngột ngạt, phù hợp với những cuộc đối đầu căng thẳng hoặc giằng xé nội tâm.
• Cây cầu cũ kỹ: Có thể là địa điểm quan trọng trong câu chuyện gắn với kỷ niệm nào đó. Quan trọng là hình ảnh “Cây cầu ” không đơn giản là một địa điểm vật lý mà còn mang ý nghĩa biểu tượng cho sự kết nối, nên khi chọn một cây cầu cũ kỹ, có dấu hiệu xuống cấp, nó trở thành biểu tượng cho mối quan hệ rạn nứt, đang đứng trước nguy cơ sụp đổ.
• Bãi biển/ vách đá nhìn ra biển: Biển/hồ rộng lớn mang lại cảm giác cô đơn, nhỏ bé, như thể nhân vật bị nhấn chìm bởi cảm xúc. Vách đá có thể tượng trưng cho sự nguy hiểm và quyết định cứng rắn hay lời đe dọa. Đồng thời cũng tiện ném những kỷ vật/tín vật quan trọng xuống coi như chính thức chấm dứt mối quan hệ.
• Quán cà phê: Quán cà phê là nơi gắn liền với khởi đầu của cả hai, thể hiện sự đồng hành trong những ngày đầu. Giờ đây, nó trở thành nơi khép lại mối quan hệ, tạo cảm giác tiếc nuối. Không gian riêng tư: Một góc quán nhỏ, không quá ồn ào, phù hợp để cả hai có không gian đối thoại căng thẳng.
• Tòa nhà cao tầng: Có thể là nơi đầu tiên cả hai cùng đặt chân đến thành phố lớn, chiêm ngưỡng sự hào nhoáng của phố thị, hứa hẹn về tương lai tươi đẹp của cả hai. Giờ đây lại chính là nơi khép lại hứa hẹn đó. Tòa nhà là trưng cho đỉnh cao, thành tựu hoặc tham vọng. Độ cao của tòa nhà mang đến cảm giác nguy hiểm, hồi hộp, căng thẳng.

Mình thử chọn địa điểm là “Tòa nhà cao tầng đi”. Đó là nơi đánh dấu bước ngoặt khi hai nhân vật chung con đường, cũng là nơi đánh dấu lúc tách ra.

Rồi tiếp theo chúng ta cùng rà xoát hết các tòa nhà ở Sài Gòn xem, cái nào là biểu tượng.

Một trong những lý do chọn thời gian sau địa điểm vì để đạt được mục đích của phân cảnh tùy vào địa điểm mà chúng ta có thể chọn thời gian khác nhau. Ví dụ như địa điểm là tòa nhà cao tầng thì buổi tối với màn đêm sâu thẳm và những ánh đèn rực rỡ của thành phố dưới chân sẽ hợp hơn là bay ngày. Còn với vách đá thì đã đủ nguy hiểm rồi nên ban ngày sẽ hợp hơn. Thử hỏi hẹn đứa phản bội mình đến vách đá lại còn vào buổi đêm nữa thì nếu là bạn, bạn có đến không?

Với những địa điểm trung tính như cây cầu, hành lang, trường học thì chúng ta cần một thời điểm mang tính biểu tượng hơn (như bình minh, hoàng hôn, ngày nhật thực hay đêm nguyệt thực…vv) để bù đắp cho phần thiếu kịch tính ấy của chúng.

1. THỜI ĐIỂM TRONG NGÀY

Không chỉ đơn giản là ngày đêm hay sáng tối, có những thời điểm đặc biệt như: bình minh, chạng vạng, trăng tròn, trăng non, tan tầm…vv và mỗi thời điểm ấy lại mang một ý nghĩa khác nhau. Giả sử như trong ví dụ lần này mình chọn địa điểm trung tính là cây cầu thì với kịch bản phân cảnh này có thể chọn cuối ngày (hoàng hôn hoặc ban đêm) để phản ánh sự kết thúc của mối quan hệ và tạo cảm giác nặng nề, u ám, mở ra một giai đoạn mới.

Trong một số tình huống ta chỉ cần chọn thời điểm trong ngày là được, còn lại cứ theo diễn biến và mạch truyện. Tuy nhiên nhiều trường hợp, đặc biệt là khi viết chương mở đầu hoặc thời gian sau timeskip chúng ta cần phải xác định cụ thể cả thời điểm trong năm như tháng, mùa, năm nào. Sau đây mình sẽ làm mẫu.

2. MÙA

Bạn có biết mỗi mùa trong năm có một đặc điểm riêng không? Nó mang một hơi thở và ý nghĩa tượng trưng riêng và tùy vào ý đồ của tác giả mình có thể chọn thời điểm cho phân cảnh này như sau:

Mùa xuân (Tháng 3): Tượng trưng cho khởi đầu mới nhưng lại tạo sự tương phản khi dùng để kể về sự kết thúc.

Mùa hè (Tháng 8): Gợi lên cảm giác nóng bức, mệt mỏi, phù hợp với một phân cảnh có tính chất bùng nổ cảm xúc.

Mùa Thu (Tháng 10): Vào thu, có gió heo may se lạnh. Tháng này gắn liền với sự chuẩn bị cho mùa đông, mùa màng thu hoạch. Gắn liền với sự hoài niệm, sự thay đổi/ chuyển đổi (theo hướng khó khăn)

Mùa đông (Tháng 12): Sự lạnh giá bên ngoài phản ánh sự cô đơn và tan vỡ bên trong.

Mình sẽ chọn mùa Thu cho phần cảnh này để chúng ta tiến tới các bước tiếp theo nhé! Đây là mùa mang hơi thở hoài niệm, buồn man mác lại gắn với mùa khai trường. Có thể khiến hai nhân vật vừa hồi tưởng lại những kỷ niệm đẹp đẽ suốt thời gian cắp sách đến trường cùng nhau, vừa cảm nhận cái lạnh của không khí cũng như cái lạnh của lòng người làm nổi bật lên những mâu thuẫn.

3. THÁNG

Khi đọc đến đây bạn sẽ tự hỏi tại sao trong các tháng mùa Thu mình lại chọn tháng 10? Thì cũng tương tự, có thể là theo quan niệm truyền thống hoặc theo cung hoàng đạo, một cách mơ hồ nào đó mà chúng ta thường có những ấn tượng nhất định về từng tháng trong năm. Như thể chúng cũng mang một tính cách vậy.

• Tháng Chín: Mùa thu chính thức đến, tháng của khai giảng, của mùa lúa chín và trung thu. Gợi sự sung túc, một mở đầu mới, náo nhiệt vui vẻ.

• Tháng Mười : Vào thu, có gió heo may se lạnh. Tháng này gắn liền với sự chuẩn bị cho mùa đông, mùa màng thu hoạch. Gắn liền với sự hoài niệm, sự thay đổi/ chuyển đổi (theo hướng khó khăn)
• Tháng Mười Một: Giai đoạn đầu đông, thời tiết chuyển lạnh, mùa gắn liền với sự bình yên, sum họp.

Bây giờ chúng ta có thể viết lại phân cảnh cụ thể như sau:

Một buổi chiều hoàng hôn tháng 10, nhân vật chính (Oanh) đối mặt với người bạn thân đã phản bội mình (Hân) trên sân thượng tòa tháp Bitexco – nơi đầu tiên cả hai cùng đặt chân đến TP Hồ Chí Minh, chiêm ngưỡng sự hào nhoáng của phố thị, hứa hẹn về tương lai tươi đẹp của cả hai. Giờ đây lại chính là nơi khép lại hứa hẹn đó.

Vậy là trong bài viết hôm nay, dưới góc nhìn của một tác giả, chúng ta đã phân tích mục đích của phân cảnh, từ đó lựa chọn địa điểm và thời gian phù hợp nhất để phục vụ cho mục tiêu đó. Với các tác giả trẻ không chuyên, đặc biệt khi viết tác phẩm đầu tay dựa trên chính câu chuyện và trải nghiệm cá nhân, việc xây dựng bối cảnh có thể trông phức tạp và tốn công sức.

Tuy nhiên, khi chuyển sang các tác phẩm tiếp theo, việc đầu tư vào xây dựng bối cảnh là điều cần thiết nếu bạn muốn phát triển sự nghiệp viết lách lâu dài. Sự phức tạp trong xây dựng bối cảnh ở đây xuất phát từ việc chúng ta bắt đầu từ con số không, giống như xây dựng nền tảng cho cả một bộ truyện. Khi đã có bối cảnh tổng thể được thiết lập trước, việc triển khai các phân cảnh con sẽ trở nên dễ dàng và hiệu quả hơn nhiều.

Hy vọng qua bài viết này, bạn đã nắm được tư duy cơ bản của một tiểu thuyết gia. Hãy cùng tiếp tục khám phá và hoàn thiện một phân cảnh đầy đủ trong phần tiếp theo nhé!