Ngôi Thứ Nhất

Mít Ướt sẽ cùng bạn trực tiếp ngồi vào phòng điều khiển để mổ xẻ góc máy đầu tiên — góc máy lãng mạn, riêng tư và có sức công phá cảm xúc mạnh mẽ nhất: Ngôi kể thứ nhất (Xưng “Tôi”).

Thoạt nhìn, xưng “Tôi” nghe có vẻ là góc máy dễ ăn nhất. Ai mà chẳng tự kể được câu chuyện của chính mình, đúng không? Nhưng tin Mít Ướt đi, đây lại là vùng đất chứa đầy “bẫy ngầm” khiến rất nhiều bạn viết mới bị lật thuyền. Làm sao để chữ “Tôi” của bạn khiến độc giả khóc hận, yêu thương thay vì khiến họ thấy phiền phức và vội vàng “click out”?

Tụi mình cùng lên đồ để giải mã chiếc ống kính này nhé!

hi quyết định trao chiếc mic cho nhân vật “Tôi” dẫn chuyện, bạn đang nắm trong tay những vũ khí mà ngôi kể thứ ba có nằm mơ cũng không có được:

• Vũ khí 1: Đồng cảm tuyệt đối (Cơ chế nhập vai): Độc giả không đứng ngoài xem phim nữa, họ chính thức “chui vào đầu” nhân vật của bạn. Họ nhìn bằng mắt của “Tôi”, đau bằng tim của “Tôi”. Sợi dây đồng cảm được kéo căng hết cỡ, rất dễ lấy nước mắt hoặc tạo sự đồng điệu.

• Vũ khí 2: Người kể chuyện “không đáng tin” (Unreliable Narrator): Đây là đặc sản của ngôi thứ nhất! Vì là góc nhìn chủ quan, nhân vật “Tôi” hoàn toàn có thể nói dối độc giả, hoặc chính “Tôi” bị hoang tưởng, nhìn nhận sai sự thật. Đây là mảnh đất vàng để tụi mình cài cắm những cú lừa (plot-twist) kinh điển ở cuối truyện.

• Vũ khí 3: Giọng điệu độc bản: Bạn có thể thỏa sức thả vào trang sách những lời độc thoại nội tâm cực kỳ xéo sắc, hài hước, hoặc u sầu tùy theo cá tính của nhân vật mà không sợ bị phô hay bị đánh giá là lan man.

Khi xưng “Tôi”, bạn đang giam độc giả vào một bộ lọc chủ quan: họ chỉ được biết, thấy và cảm nhận những gì nhân vật chính trải qua. Trong kỹ thuật viết, tụi mình có thể tùy biến góc nhìn này theo hai dạng:

Dạng A: Điểm nhìn chủ quan hoàn toàn (Góc nhìn thực tế ảo)

Người đọc biết gì khi nhân vật biết nấy, hoàn toàn không có thông tin ngoài lề. Cách này cực kỳ hiệu quả để tạo sự hồi hộp, tò mò, bắt độc giả phải thám hiểm thế giới song hành cùng nhân vật.

Ví dụ: “Tôi đứng trước ngôi nhà ấy, tự hỏi tại sao mình lại ở đây vào giờ này. Tim tôi đập mạnh, nhưng tôi không thể quay lưng. Phải có một thứ gì đó, tôi không biết rõ, nhưng nhất định tôi sẽ tìm ra.”

Dạng B: Điểm nhìn tự nhận thức (Self-aware – Góc nhìn của người trưởng thành)

Nhân vật chính nhận thức được họ đang kể lại câu chuyện của quá khứ bằng tư duy của một người đã trải đời hơn ở hiện tại. Kiểu này giúp tác phẩm có chiều sâu chiêm nghiệm và những lời nhận xét sắc sảo.

Ví dụ: “Thú thực, lúc ấy tôi hoàn toàn mù quáng. Nhưng bây giờ nghĩ lại, tôi thấy mình thật ngây thơ và có phần ngu ngốc.”

Bên cạnh quyền lực thì ngôi thứ nhất cũng đi kèm những hạn chế chí mạng mà nếu không tỉnh táo, tụi mình rất dễ dính lỗi:

Lỗi 1: “Chúa tể phân thân” (Vi phạm góc nhìn)

Đây là lỗi 90% các bạn mới viết đều mắc phải. Nhân vật “Tôi” đang ở trong phòng ngủ của mình nhưng lại viết: “Ngoài phòng khách, mẹ tôi đang lén lau nước mắt và nghĩ về chuỗi ngày cơ cực sắp tới”.

• TIP của Mít Ướt: “Tôi” không phải là camera bay! “Tôi” chỉ được biết những gì bản thân thấy, nghe, ngửi, chạm và suy đoán. Nếu muốn tả mẹ khóc ở phòng khách, “Tôi” phải vô tình đi ngang qua nhìn thấy, hoặc nghe tiếng sụt sùi qua khe cửa nhé.

Lỗi 2: Căn bệnh “Tôi” hóa á quân (Ngập ngụa chữ Tôi)

“Tôi ngủ dậy. Tôi đánh răng. Tôi nhìn vào gương và thấy tôi thật tiều tụy. Sau đó tôi đi đến trường…” Đọc xong một trang truyện mà độc giả tưởng như đang đọc một bài báo cáo thu hoạch.

• TIP của Mít Ướt Hãy lược bỏ bớt những chữ “Tôi” không cần thiết bằng cách tập trung vào hành động hoặc cảm giác. Thay vì viết “Tôi cảm thấy cái lạnh thấu xương”, hãy viết “Cái lạnh thấu xương lùa qua chéo áo”.

Lỗi 3: Biến nhân vật thành “kẻ ái kỷ” nhạt nhẽo

Vì độc giả phải ở trong đầu nhân vật suốt cả bộ truyện, nếu nhân vật “Tôi” suốt ngày chỉ biết than thân trách phận, than nghèo kể khổ hoặc tự ca tụng bản thân một cách vô duyên, người đọc sẽ bị ngột ngạt và lập tức “bỏ chạy”.

Giọng điệu của nhân vật “Tôi” chính là linh hồn của tác phẩm. Tùy thuộc vào thể loại bạn theo đuổi, hãy chọn một trong ba tần số sau:

Tần số 1: Thân mật, gần gũi (Hệ chữa lành, tình cảm): Nhân vật như đang trùm chăn tỉ tê tâm sự với độc giả.

Ví dụ: “Có những ngày, tôi chỉ muốn nằm dài trên giường, cuộn trong chăn, để thế giới trôi qua mà không phải bận tâm đến bất kỳ điều gì.”

Tần số 2: Trào phúng, hài hước (Hệ giải trí, phiêu lưu): Nhân vật có cái nhìn dí dỏm, lạc quan hoặc thích “tự ái” một cách duyên dáng.

Ví dụ: “Tôi chưa từng nghĩ rằng mình sẽ bị cuốn vào một vụ rắc rối như thế này. Thật ra, tôi đã chuẩn bị tất cả để có một buổi tối yên tĩnh với đống phim và bắp rang bơ.”

Tần số 3: Nghiêm túc, hồi hộp (Hệ trinh thám, kinh dị): Tạo cảm giác căng thẳng, bất an, dồn dập trong từng hơi thở.

Ví dụ: “Tôi biết mình không nên ở đó. Cảm giác như có ai đó đang dõi theo tôi từ bóng tối. Mỗi bước chân vang lên trong sự im lặng đến ngột ngạt, khiến tôi không ngừng quay lại nhìn.”

Để biến trang văn xưng “Tôi” thành một không gian sống động, bạn hãy áp dụng ngay 4 kỹ thuật này:

Kỹ thuật 1: Khắc họa động lực qua cảm xúc bộc phát: Thay vì kể lể dài dòng, hãy để suy nghĩ của “Tôi” phơi bày trực tiếp lý do họ hành động.

“Tôi thấy mình thật ngốc nghếch. Cứ mãi đi tìm một điều gì đó không tồn tại, cứ tin rằng chỉ cần cố gắng là sẽ có kết quả, nhưng cuộc đời này đâu dễ dàng như vậy.”

Kỹ thuật 2: Thả dòng suy tưởng nội tâm (Stream of Consciousness): Cho nhân vật bộc lộ những câu hỏi tự vấn trong các khoảnh khắc đớn đau, đắn đo hay bước ngoặt.

“Cậu ấy đã thực sự làm điều đó sao? Tại sao tôi không ngăn lại ngay từ đầu? Có lẽ… có lẽ tôi đã biết, nhưng tôi đã quá sợ hãi để chấp nhận sự thật.”

Kỹ thuật 3: Tạo mốc dừng chiêm nghiệm: Cho nhân vật một khoảng lặng để nhìn nhận lại những sai lầm hoặc ảo tưởng của bản thân.

“Ngẫm lại, tôi thấy mình đã lầm. Những điều tôi tưởng là tình yêu hóa ra chỉ là sự dựa dẫm, mong manh như một cơn gió thoảng qua.”

Kỹ thuật 4: Cá nhân hóa chi tiết miêu tả: Ngôi kể thứ nhất có thể đặc biệt hữu ích để kể lại những chi tiết hoặc sự việc mà chỉ nhân vật chính nhận ra, làm cho thế giới trong câu chuyện trở nên sống động qua con mắt của một cá nhân.

“Cánh cửa căn phòng đó khác hẳn những cánh cửa còn lại trong ngôi nhà này – một màu gỗ sẫm, nứt nẻ, như thể nó chứa đựng những bí mật không bao giờ muốn ai biết.”

Khi bạn trộn lẫn tất cả các yếu tố: cảnh vật thiên nhiên + dòng suy tưởng + mốc dừng chiêm nghiệm, bạn sẽ tạo ra một đoạn văn có sức nặng tâm lý như thế này:

“Hôm ấy trời mưa. Tôi biết có điều gì đó đang thay đổi, nhưng không hiểu rõ. Bầu trời như giận dỗi, thả xuống những giọt nước lớn nặng trịch. Tôi kéo chiếc áo khoác chặt hơn, cảm giác lạnh lẽo len lỏi vào từng hơi thở. Nhìn căn nhà phía trước, nơi những ký ức vẫn còn hằn sâu, tôi tự hỏi liệu mình có sẵn sàng đối mặt. Nhưng rồi tôi bước vào, từng bước nặng nề, như thể tôi đang bước vào chính trái tim mình, nơi nỗi đau đã ngủ yên từ rất lâu.”

Đấy, bạn thấy không? Độc giả không chỉ nhìn thấy cơn mưa, họ đang ngấm cái lạnh và nỗi đau của chính nhân vật!

Viết ngôi thứ nhất giống như việc bạn mời người đọc bước vào ngôi nhà nội tâm của mình. Đừng chỉ cho họ thấy bốn bức tường trống rỗng, hãy decor nó bằng những suy nghĩ độc đáo, những góc nhìn thế giới quan khác biệt của nhân vật. Đó mới là thứ giữ chân họ đến chương cuối cùng.

Cốt truyện hiện tại của bạn có nhân vật “Tôi” nào đang chuẩn bị lên tiếng không? Nhân vật đó thuộc hệ giọng điệu nào, kể cho Mít Ướt nghe ở dưới nha!

Ở bài viết tuần sau, tụi mình sẽ chính thức bước sang Bài 3: Cách điều khiển “Góc máy Thượng đế” bằng Ngôi kể thứ ba. Nhớ đón đọc để sở hữu trọn bộ bí kíp chọn ngôi kể nha!