Bạn đã chắc hiểu rõ về “thể loại” chưa?

Khi mới bắt đầu nhen nhóm ý tưởng cho một cuốn tiểu thuyết, việc đầu tiên bạn làm là gì? Nghĩ tên cho nhân vật chính thật ngầu? Vẽ ra một bối cảnh hoành tráng? Hay ngồi mơ mộng về ngày sách của mình được xuất bản?

Tất cả đều tuyệt, nhưng có một “hòn đá tảng” mà bạn bắt buộc phải đặt xuống đầu tiên: Xác định THỂ LOẠI của câu chuyện.

Vậy thể loại là gì? Tại sao lính mới thường nghe đến hai từ này là thấy “ngột ngạt” vì sợ bị đóng khung sáng tạo? Hãy cùng mình giải mã nó bằng một lăng kính thực tế và… “kinh tế” hơn nhé!

Nói một cách sách vở: Thể loại (Genre) là cách phân loại các câu chuyện dựa trên nội dung, phong cách và chủ đề chính.

Nhưng nói một cách mộc mạc kiểu “người trong nghề” với nhau: Thể loại chính là một “LỜI HỨA” mà bạn đưa ra với độc giả.

• Nếu bạn dán nhãn truyện của mình là Kinh dị, bạn đang hứa sẽ tặng độc giả một vé đi tàu lượn tim đập chân run, nổi da gà da vịt.

• Nếu bạn bảo đây là Tiểu thuyết lãng mạn, độc giả sẽ kỳ vọng được ăn “cẩu lương” ngập mồm, được chứng kiến những phản ứng hóa học ngọt ngào (và tất nhiên là cả drama) của cặp đôi.

Độc giả bỏ tiền và thời gian ra mua sách là để mua cái “trải nghiệm cảm xúc” đó. Nếu bạn hứa bán bánh ngọt (Lãng mạn) nhưng bên trong lại toàn là vị ớt cay xè (Kinh dị) mà không có lý do hợp lý, độc giả sẽ cảm thấy bị lừa và… “tặng” bạn 1 sao ngay lập tức!

Khi nhắc đến thể loại tiểu thuyết, có lẽ bạn sẽ nghĩ ngay đến những cái tên quen thuộc như: kinh dị, trinh thám, ngôn tình, lãng mạn, hành động, viễn tưởng… Nhưng bạn có biết, thể loại tiểu thuyết thực ra được chia thành hai kiểu chính: “Thể loại theo nội dung” và “Thể loại hướng đến độc giả”.

Từ trước đến nay, chúng ta thường chỉ tiếp cận “thể loại” từ góc nhìn của độc giả mà quên rằng nó còn là công cụ hỗ trợ mạnh mẽ cho người sáng tạo nội dung.

Kiểu 1: Thể loại hướng đến Độc giả (Để đi bán sách)

Đây là những cái tên quen thuộc như: hành động, phiêu lưu, viễn tưởng, trinh thám, lãng mạn, kinh dị, tâm lý xã hội, hài hước, lịch sử, tiểu thuyết cho trẻ em/thanh thiếu niên/18+…vv

Nó là cách phân loại giúp độc giả nhanh chóng nhận biết nội dung và đặt kỳ vọng khi chọn một tác phẩm. Những thể loại này thường phản ánh trải nghiệm cảm xúc hoặc chủ đề tổng quát của câu chuyện. Giống như các danh mục bán hàng, nó quyết định vị trí cuốn sách được trưng bày trong hiệu sách hoặc trên trang bán hàng điện tử. Những “nhãn mác” này thường xuất hiện trên bìa sách, phần giới thiệu phim, hoặc trong các chiến dịch quảng bá để thu hút đối tượng mục tiêu.

• Mục tiêu: Hướng dẫn người tiêu dùng.

• Nhiệm vụ: Nó giống như cái bảng chỉ dẫn ở siêu thị, giúp độc giả biết cuốn sách của bạn nằm ở kệ nào, độ tuổi nào đọc được (13+, 16+, 18+). Nó là công cụ để quảng bá và xuất bản.

Kiểu 2: Thể loại theo Nội dung (Để chúng ta viết sách)

Cái này mới là “vũ khí bí mật” của các nhà văn chuyên nghiệp này! Cách phân lọa này tập trung vào cấu trúc và cách kể chuyện, hỗ trợ tác giả hoặc nhà làm phim trong việc xây dựng các yếu tố cốt lõi như chủ đề, nhịp độ và cách giải quyết mâu thuẫn.

• Mục tiêu: Hỗ trợ tác giả sáng tạo.

• Ví dụ: Thay vì gọi chung chung là “Ngược”, giới chuyên môn gọi là Bi kịch (Tragedy). Thay vì gọi là “Truyện đi chơi xa”, ta gọi là Phiêu lưu (Adventure).

Chúng ta có thể so sánh hai kiểu thể loại này như sau:

Một số thể loại có sự trùng lặp giữa hai kiểu này, ví dụ như: trinh thám, kinh dị, lãng mạn.

• Trinh thám (Mystery):
  • Hướng đến độc giả: Thể loại này thu hút những người yêu thích sự tò mò và muốn giải mã bí ẩn. Độc giả kỳ vọng một cốt truyện xoay quanh tội ác hoặc bí mật cần được làm sáng tỏ.
  • Theo nội dung: Đây cũng là một thể loại điều tra, tập trung vào hành trình khám phá, thu thập thông tin và phân tích để tìm ra sự thật.
  • Ví dụ: Sherlock Holmes (Arthur Conan Doyle) hoặc Hồ sơ một tử tù (Nguyễn Đình Tú).
• Kinh dị (Horror):
  • Hướng đến độc giả: Dành cho những ai thích cảm giác hồi hộp, sợ hãi và căng thẳng.
  • Theo nội dung: Nằm trong thể loại xung đột sinh tồn hoặc xung đột siêu nhiên.
  • Ví dụ: The Shining (Stephen King) hoặc Ngôi nhà xưa (Tân Di Ổ).
• Lãng mạn (Love):
  • Hướng đến độc giả: Thu hút những ai tìm kiếm sự thăng hoa trong cảm xúc và tình yêu.
  • Theo nội dung: Thường thuộc thể loại quan hệ.
  • Ví dụ: Pride and Prejudice (Jane Austen) hoặc Tắt đèn (Ngô Tất Tố).

Hiểu rõ hai khái niệm này không chỉ giúp bạn sáng tạo nội dung hiệu quả mà còn giao tiếp tốt hơn với đối tượng độc giả, đảm bảo nội dung của bạn đạt được cả giá trị nghệ thuật lẫn thành công thương mại.

Đến đây ta có thể hiểu rằng “thể loại theo nội dung” là cái mà những tác giả như chúng ta sử dụng để hoàn thành tác phẩm. Sau khi hoàn thiện tác phẩm, nó sẽ được phân loại theo “thể loại hướng đến độc giả” để xuất bản ra thị trường. Khi biết thể loại nội dung chính của câu chuyện, bạn sẽ tự động xác định được những thông tin như sau:

• Cấu trúc câu chuyện: Mỗi thể loại nội dung có một “con đường hoàng kim” với cấu trúc riêng. Giống như một khung xương giúp định hình câu chuyện của bạn. (Cái này quan trọng mình sẽ chia sẻ bài riêng cho từng thể loại nội dung nhé!)
• Chủ đề chính của câu chuyện: Thể loại nội dung giúp tác giả xác định trọng tâm câu chuyện muốn truyền tải, ví dụ:
  • Thể loại bi kịch (tragedy) tập trung vào sự mất mát, đau thương.
  • Thể loại phiêu lưu (Adventure) nhấn mạnh vào hành trình khám phá và vượt qua thử thách.

• Nhịp độ, cảm xúc, tông giọng và phong cách viết
  • Một câu chuyện phiêu lưu thường có nhịp độ nhanh, gấp gáp.
  • Trong khi đó, thể loại lãng mạn (Love Story) cần nhịp điệu chậm rãi, tạo không gian cho cảm xúc phát triển.

• Hệ thống nhân vật: Thể loại nội dung định hướng cách xây dựng nhân vật và vai trò của họ trong câu chuyện.
• Vòng cung thay đổi chính sẽ diễn ra từ đầu đến cuối câu chuyện.
• Các cảnh và quy ước cần có trong câu chuyện

Thật bất ngờ là chỉ xác định thể loại thôi mà chúng ta có thể biết được nhiều thông tin đến như vậy, đúng không nào? Nó giống như một “bản đồ” giúp bạn không bị lạc hướng trong quá trình sáng tác, đồng thời đảm bảo rằng câu chuyện của bạn giữ được sự hấp dẫn, logic và thống nhất.

Bằng cách xác định thể loại nội dung, tác giả không chỉ xây dựng được nền tảng vững chắc cho câu chuyện mà còn đảm bảo rằng mọi chi tiết, từ nhân vật đến tình tiết, đều gắn kết với chủ đề cốt lõi, không bị thừa thãi, lan man.

Biết về thể loại không phải để tự giới hạn sự sáng tạo của bạn, mà là để bạn hiểu luật trước khi muốn phá luật. Một danh họa phải học vẽ hình khối chuẩn xác trước khi muốn vẽ tranh trừu tượng, đúng không nào?

Ở kỳ sau, mình sẽ dắt bạn thọc sâu vào thế giới nội tâm và ngoại cảnh của một tác phẩm với hai khái niệm cực kỳ hay ho: External Genres (Thể loại bên ngoài) và Internal Genres (Thể loại bên trong). Đừng bỏ lỡ nhé, vì đây chính là chìa khóa tạo nên chiều sâu cho một cuốn tiểu thuyết đấy!

Hãy để lại bình luận phía dưới cho mình biết bạn đang ấp ủ viết thể loại nào nhé! Hẹn gặp lại các bạn vào số sau!