Hình thức xuất bản không hề đơn giản

Thật bất ngờ! “Xuất bản” lại là thứ chúng ta phải nghĩ đến đầu tiên chứ không phải sau cùng. Hãy tạm quên đi những lời khuyên về việc “viết những gì bạn thích“. Hôm nay, Mít Ướt muốn bạn nhìn cuốn tiểu thuyết của mình dưới một lăng kính hoàn toàn mới: Một trò chơi thế giới mở (Open-world game).

Khi tụi mình gõ xuống những dòng chữ đầu tiên, chúng ta đang xây dựng một vũ trụ giả lập để mời độc giả bước vào khám phá. Thế nhưng, mỗi nền tảng xuất bản ngày nay lại giống như một “hệ điều hành” khác nhau:

• Có nơi chạy bằng hệ điều hành “PlayStation 5” – nơi độc giả có nhiều thời gian, họ đòi hỏi đồ họa chữ nghĩa phải cực kỳ lộng lẫy, cốt truyện sâu sắc, nhịp điệu chậm rãi để họ nhâm nhi (Sách giấy).

• Nhưng lại có nơi chạy bằng hệ điều hành “Điện thoại di động” – nơi người đọc chỉ lướt nhanh 5 phút trên xe buýt, họ cần những cú va chạm drama liên tục, tiết tấu nhanh đến nghẹt thở (Wattpad, Webnovel).

Mít Ướt từng thấy nhiều người bạn viết rất tài năng rơi vào trạng thái hụt hẫng khi đem một trò chơi câu cá bình yên, lãng mạn thả vào đúng căn phòng của những game thủ thích bắn súng, đua xe. Trò chơi không dở, câu chuyện không tệ, chỉ là tụi mình vô tình đặt nhầm “phần mềm” vào sai “phần cứng” mà thôi.

Thời đại mà độc giả có quá nhiều thứ để giải trí, việc tụi mình cùng nhau ngồi lại để chọn nền tảng trước khi viết thực chất là một bước “khảo sát địa hình”. Chúng ta hiểu rõ người bạn độc giả của mình đọc truyện bằng thiết bị gì, trong trạng thái tâm lý nào, từ đó thiết kế một lối dẫn truyện phù hợp nhất để họ không cảm thấy bỡ ngỡ.

Đó là lý do vì sao hôm nay, Mít Ướt muốn cùng bạn ngồi xuống, giống như hai người đồng đội chuẩn bị lên đường làm nhiệm vụ, cùng phân tích xem việc tìm ra “hệ điều hành” phù hợp trước khi đặt bút sẽ giúp câu chuyện của tụi mình đi xa và bền vững như thế nào nhé:

Mỗi nền tảng hiện nay đều có một “hệ sinh thái” độc giả với gu thẩm mỹ và cá tính riêng biệt.

• Nếu bạn nhắm tới Wattpad, phong cách của bạn phải trẻ trung, trendy, thiên về lãng mạn hoặc fanfiction.

• Nếu bạn chọn Webnovel, độc giả ở đây lại nghiện truyện dài kỳ, tiết tấu nhanh, vả mặt chan chát hoặc tu tiên hoành tráng.

• Nếu đích đến là Sách giấy, ngôn từ của bạn bắt buộc phải chỉn chu, sâu sắc và mang tính văn học cao.

Xác định sớm hình thức sẽ giúp bạn định hình được giọng điệu (tone giọng) và cách triển khai câu chuyện ngay từ chương mở màn, không bị “lệch pha” với độc giả mục tiêu.

Bạn không thể lấy một cấu trúc sách in truyền thống để đăng lên app đọc truyện và ngược lại.

Các nền tảng trực tuyến đòi hỏi các chương truyện phải ngắn gọn (khoảng 1500 – 3000 từ), kết chương phải có cao trào (cliffhanger) để độc giả “hóng” chương tiếp theo. Trong khi đó, nếu muốn xuất bản sách giấy, câu chuyện cần có độ dài đủ tiêu chuẩn thị trường (thường phải từ 50.000 từ trở lên) với kết cấu ba hồi chặt chẽ.

Biết trước hình thức sẽ giúp bạn phân bổ mạch truyện chuẩn chỉnh, đỡ mất công sau này ngồi cắt gọt hay kéo giãn cốt truyện.

Tác phẩm trực tuyến cần một chiến lược “mưa dầm thấm lâu” – tức là phát hành đều đặn theo chương để giữ tương tác liên tục với người đọc.

Sách giấy lại chơi hệ “đánh nhanh thắng nhanh” – bạn phải hoàn thiện 100% bản thảo thô rồi mới đem đi xuất bản. Còn nếu chơi hệ Blog, bạn lại cần am hiểu một chút về SEO hoặc cách kéo traffic từ mạng xã hội. Chọn đúng hình thức từ đầu sẽ giúp bạn biết mình cần làm gì để xây dựng cộng đồng fan trung thành cho riêng mình.

Chuẩn bị trước sẽ giúp bạn không bị ngợp hay lãng phí thời gian sau này.

Hãy tưởng tượng bạn dành 2 năm để viết một cuốn tiểu thuyết tâm lý sâu sắc, nhịp điệu chậm rãi để in sách giấy. Nhưng sau đó vì lý do nào đó, bạn lại đem nó đăng lên Wattpad. Để phù hợp với các bạn độc giả trẻ trên đó, bạn buộc phải cắt nhỏ chương, nhồi nhét thêm drama, đổi giọng văn… Kết quả? Tác phẩm bị biến dạng, mất đi tính thống nhất và đứa con tinh thần của bạn chẳng khác nào một sản phẩm chắp vá. Đau lòng lắm đúng không?